اربعه مىگويد التزام به واقع واجب است پس شما چرا در موارد علم اجمالى به وجوب يا حرمت ملتزم به اباحه شديد ؟ جواب اينست كه منافاتى ندارد كه ما واقع را على ما هو عليه ملتزم باشيم مع‌ذلك چون علم تفصيلى نداريم در ظاهر به اباحه ملتزم شويم كما في موارد التعارض كه تخيير ظاهرى را ملتزم مىشويم و لكن الظاهر : تا به حال به اين نتيجه رسيديم كه در احكام شرعيه فرعيه مخالفت التزاميه اشكالى ندارد و لكن به كلمات اصحاب كه مراجعه مىكنيم مىبينيم عده‌اى از اصحاب در مسئله اجماع مركب بطور مطلق گفته‌اند حق نداريم رجوع كنيم به حكمى كه قطعا حكم امام نيست ، به عبارت ديگر احداث قول ثالث مطلقا جايز نيست چه مستلزم مخالفت عمليه باشد و چه صرف مخالفت التزاميه باشد و نيز در مسئله عدم فصل بين دو مسئله از حيث حكم گفته‌اند ما حق نداريم قائل به فصل شويم چون مستلزم طرح قول امام است چه طرح در مقام عمل و چه صرفا طرح در مقام التزام پس عبارت اين دسته اطلاق دارد [ تبصره : اجماع مركب چيست ؟ عدم الفصل كدام است ؟ و فرقشان چيست ؟ اجماع دو نوع است : 1 - اجماع بسيط و آن عبارتست از اتفاق جميع امت بر حكمى از احكام شرعيه مثل اجماع بر اينكه آب قليل به مجرد ملاقات با نجس متنجّس مىشود . 2 - اجماع مركب و آن عبارتست از اينكه نصف امت مىگويند مثلا جمعه واجب و نصف مىگويند ظهر واجب است و هر دو گروه متفق هستند بر اينكه حكم ثالثى از قبيل اباحه نيست و يا شىء ثالثى واجب نيست حال گاهى خرق اجماع مركب و احداث قول ثالث مستلزم مخالفت عمليه با حكم امام است مثل مثال معالم الاصول ص 179 :